Per 1 juli 2026 is de Wet versterking regie volkshuisvesting in werking getreden. Daardoor kan het onder voorwaarden mogelijk zijn om vergunningsvrij een familiewoning op het eigen erf te plaatsen, zonder dat daarvoor een mantelzorgverklaring nodig is. Dat roept in de praktijk veel vragen op. Wat is een familiewoning precies? Wanneer is een woning echt vergunningsvrij? En aan welke voorwaarden moet u voldoen?
In dit dossier leggen we het stap voor stap uit, in duidelijke taal. De wet is inmiddels van kracht, maar wordt op onderdelen gefaseerd ingevoerd. Daardoor worden sommige uitvoeringsregels de komende periode nog verder uitgewerkt. Bent u benieuwd naar ons aanbod? Domuscura verkoopt en verhuurt mantelzorg- en familiewoningen.
Wat wordt bedoeld met een familiewoning?
Een familiewoning is juridisch geen compleet nieuwe categorie. In de wet valt deze woning onder dezelfde regels als een mantelzorgwoning. Het grote verschil is dat de verplichte mantelzorgverklaring verdwijnt. Daardoor verandert niet zozeer de bouwregelgeving, maar vooral wie er gebruik van mag maken.
Praktisch gezien gaat het om een zelfstandige woonruimte op het erf van een bestaande woning, bedoeld voor familie. Omdat er geen zorgindicatie meer nodig is wordt deze woonvorm interessant voor veel meer situaties, zoals ouders die alvast toekomstbestendig willen wonen of jongvolwassen kinderen die geen betaalbare woonruimte kunnen vinden.
Is een familiewoning hetzelfde als een extra woning?
Nee, en dit is een belangrijk onderscheid. Een familiewoning wordt gezien als een bijbehorend bouwwerk. Dat betekent dat de woning hoort bij de hoofdwoning op het perceel en juridisch niet los daarvan staat. Het is dus geen tweede huis en ook geen woningsplitsing.
In gewone mensentaal: het mag voelen als een zelfstandige woning, maar het moet onderdeel blijven van het erf en het familiegebruik.
Wat is er veranderd per 1 juli 2026?
De belangrijkste landelijke wijziging is dat de mantelzorgverklaring is vervallen. Daardoor hoeft voor een vergunningsvrije familiewoning geen medische of zorginhoudelijke noodzaak meer te worden aangetoond.
Kort samengevat is dit veranderd:
Voorheen: vergunningsvrij bij een mantelzorgwoning, mét een aantoonbare mantelzorgbehoefte.
Sinds 1 juli 2026: onder voorwaarden ook vergunningsvrij als familiewoning, zonder mantelzorgverklaring, voor ouders, kinderen, stiefkinderen en schoonouders.
De Wet versterking regie volkshuisvesting is per 1 juli 2026 in werking getreden, maar wordt op onderdelen gefaseerd ingevoerd. Zo worden verschillende onderdelen de komende periode verder uitgewerkt, onder meer via het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Hierdoor kunnen de praktische toepassing en enkele uitvoeringsregels nog veranderen, terwijl de belangrijkste verruiming voor familiewoningen al van kracht is.
Hoe groot mag een familiewoning zijn?
De toegestane grootte hangt af van de locatie. Buiten de bebouwde kom geldt: maximaal 100 m². Binnen de bebouwde kom is het afhankelijk van hoeveel bijgebouwen er al staan en hoeveel vierkante meters daarvan meetellen. Daar zit dus meer rekenwerk en interpretatie.
In de praktijk zien we dat woningen boven de 100 m² vaak lastiger worden en geregeld worden afgewezen.
Wie mag er wonen?
Er mogen eerstegraads familieleden wonen. Denk aan:
- uw partner
- uw ouders (ook adoptie- en stiefouders
- uw kinderen (ook adoptie- en stiefkinderen
- schoonouders, schoonzoon, schoondochters
Of ook tweedegraads familie (zoals broers en zussen) er standaard gebruik van mag maken, hangt af van de definitieve wettekst en de uitwerking door gemeenten. Als dat wél zo wordt, opent dat de deur voor veel meer doelgroepen.
Mag iemand er zelfstandig wonen (eigen voordeur, keuken, badkamer)?
Ja. Een (jong)volwassene mag er juist zelfstandig wonen. Een eigen voordeur, keuken en badkamer maken de familiewoning niet automatisch vergunningplichtig, zolang het gebruik binnen de familie blijft en de woning als bijbehorend bouwwerk wordt gezien.
Hoe zit het met nuts en bijvoorbeeld een eigen huisnummer?
In de praktijk wordt het merendeel aangesloten vanuit de hoofdwoning. Daardoor wordt er geen apart vastrecht (het vaste bedrag dat u maandelijks betaalt voor de levering van gas/stroom) aan uw energieleverancier gerekend. De woning blijft juridisch een roerend goed en gaat niet mee in de WOZ.
Een apart huisnummer kan soms wel, maar dat verschilt per gemeente. Wat je vaak ziet is dat er een extra huisnummer in de vorm van een Z-nummer (een speciaal huisnummer voor mantelzorgwoningen) wordt gegeven. Dit gaat niet automatisch: je moet het zelf aanvragen bij de gemeente.
Wat zijn de meest voorkomende valkuilen?
Veel afwijzingen of vertragingen komen niet door “de woning”, maar door de plek of het perceel.
Dit zien we het meest:
- plaatsing in het voorerfgebied (aanzicht vanaf de straat)
- te groot bouwen (vaak > 100 m2)
- percelen met een agrarische bestemming
- percelen met een andere bestemming dan woonvlak/bebouwingsgebied (bijv. bos, tuinbestemming buiten het woonvlak)
- monument of beschermd gebied (vaak mogelijk, maar duurt langer door extra toetsing)
Wat als de bewoner vertrekt: mag u de familiewoning daarna verhuren?
Nee, toestaan als reguliere woning is in principe niet mogelijk zolang de familiewoning alleen vergunningsvrij is toegestaan vanwege het gebruik door familie. De woning mag meestal wel blijven staan als je kunt bepalen dat een ander gezinslid (naar verwachting eerstegraads) er binnen afzienbare tijd in gaat wonen.
