%20(1).avif)
De regels voor wonen op eigen erf gaan hoogstwaarschijnlijk veranderen. Vanaf 2026 wil de overheid het mogelijk maken om vergunningsvrij een familiewoning in de tuin te plaatsen, zonder dat er een mantelzorgverklaring nodig is. Dat klinkt simpel, maar roept in de praktijk veel vragen op. Wat is een familiewoning precies? En wanneer is iets echt vergunningsvrij?
In dit dossier leggen we het stap voor stap uit, in duidelijke taal. Let op: op het moment van schrijven ligt het wetsvoorstel nog bij de Eerste Kamer en zijn de uiteindelijke ingangsdatum en overgangsregels nog niet definitief. Bent u benieuwd naar ons aanbod? Domuscura verkoopt en verhuurt mantelzorg- en familiewoningen.
Wat wordt bedoeld met een familiewoning?
Een familiewoning is juridisch geen compleet nieuwe categorie. In de wet valt deze woning onder dezelfde regels als een mantelzorgwoning. Het grote verschil is dat de verplichte mantelzorgverklaring verdwijnt. Daardoor verandert niet zozeer de bouwregelgeving, maar vooral wie er gebruik van mag maken.
Praktisch gezien gaat het om een zelfstandige woonruimte op het erf van een bestaande woning, bedoeld voor familie. Omdat er geen zorgindicatie meer nodig is wordt deze woonvorm interessant voor veel meer situaties, zoals ouders die alvast toekomstbestendig willen wonen of jongvolwassen kinderen die geen betaalbare woonruimte kunnen vinden.
Is een familiewoning hetzelfde als een extra woning?
Nee, en dit is een belangrijk onderscheid. Een familiewoning wordt gezien als een bijbehorend bouwwerk. Dat betekent dat de woning hoort bij de hoofdwoning op het perceel en juridisch niet los daarvan staat. Het is dus geen tweede huis en ook geen woningsplitsing.
In gewone mensentaal: het mag voelen als een zelfstandige woning, maar het moet onderdeel blijven van het erf en het familiegebruik.
Wat verandert er naar verwachting in 2026?
De belangrijkste landelijke wijziging is dat de mantelzorgverklaring komt te vervallen. Daardoor hoeft er geen medische of zorginhoudelijke noodzaak meer te worden aangetoond.
Kort samengevat verandert dit:
- Nu: vergunningsvrij bij mantelzorg, mét aantoonbare mantelzorgbehoefte
- Straks (huidig voorstel): vergunningsvrij als familiewoning, zónder mantelzorgverklaring (naar verwachting voor directe familie)
Het overwegen is inmiddels door de Tweede Kamer aangenomen en ligt nu bij de Eerste Kamer. De exacte ingangsdatum, de aangewezen tekst en eventuele overgangsregels kunnen dus nog wijzigen.
De markt bevindt zich nu in een grijs gebied
Op dit moment bevindt de markt voor familiewoningen zich in een zogenoemd grijs gebied. De aangekondigde wetswijziging rondom wonen op eigen erf is gericht op het verruimen van de mogelijkheden om extra woonruimte te realiseren zonder complexe vergunningstrajecten.
Als deze versoepelingen daadwerkelijk worden doorgevoerd, kunnen familiewoningen eenvoudiger en in alle gemeenten worden geplaatst. Dat zou betekenen dat de doelgroep aanzienlijk groter wordt en de markt in de komende jaren breder en toegankelijker wordt.
Tot die tijd verschillen de regels sterk per gemeente. Sommige gemeenten staan extra woonruimte op eigen erf toe, mits aan specifieke voorwaarden wordt voldaan. Andere gemeenten beperken dit of staan het helemaal niet toe. Daardoor is het belangrijk om per gemeente te onderzoeken wat wel en niet is toegestaan. Doe vrijblijvend onze vergunningcheck en ontdek wat er in uw gemeente mogelijk is.
Hoe groot mag een familiewoning zijn?
De toegestane grootte hangt af van de locatie. Buiten de bebouwde kom geldt: maximaal 100 m². Binnen de bebouwde kom is het afhankelijk van hoeveel bijgebouwen er al staan en hoeveel vierkante meters daarvan meetellen. Daar zit dus meer rekenwerk en interpretatie.
In de praktijk zien we dat woningen boven de 100 m² vaak lastiger worden en geregeld worden afgewezen.
Wie mag er wonen?
De verwachting is dat dit landelijk wordt vastgelegd. Naar verwachting mogen eerstegraads familieleden er wonen. Denk aan:
- uw partner
- uw ouders (ook adoptie- en stiefouders
- uw kinderen (ook adoptie- en stiefkinderen
- schoonouders, schoonzoon, schoondochters
Of ook tweedegraads familie (zoals broers en zussen) er standaard gebruik van mag maken, hangt af van de definitieve wettekst en de uitwerking door gemeenten. Als dat wél zo wordt, opent dat de deur voor veel meer doelgroepen.
Mag iemand er zelfstandig wonen (eigen voordeur, keuken, badkamer)?
Ja. Een (jong)volwassene mag er juist zelfstandig wonen. Een eigen voordeur, keuken en badkamer maken de familiewoning niet automatisch vergunningplichtig, zolang het gebruik binnen de familie blijft en de woning als bijbehorend bouwwerk wordt gezien.
Hoe zit het met nuts en bijvoorbeeld een eigen huisnummer?
In de praktijk wordt het merendeel aangesloten vanuit de hoofdwoning. Daardoor wordt er geen apart vastrecht (het vaste bedrag dat u maandelijks betaalt voor de levering van gas/stroom) aan uw energieleverancier gerekend. De woning blijft juridisch een roerend goed en gaat niet mee in de WOZ.
Een apart huisnummer kan soms wel, maar dat verschilt per gemeente. Wat je vaak ziet is dat er een extra huisnummer in de vorm van een Z-nummer (een speciaal huisnummer voor mantelzorgwoningen) wordt gegeven. Dit gaat niet automatisch: je moet het zelf aanvragen bij de gemeente.
Wat zijn de meest voorkomende valkuilen?
Veel afwijzingen of vertragingen komen niet door “de woning”, maar door de plek of het perceel.
Dit zien we het meest:
- plaatsing in het voorerfgebied (aanzicht vanaf de straat)
- te groot bouwen (vaak > 100 m2)
- percelen met een agrarische bestemming
- percelen met een andere bestemming dan woonvlak/bebouwingsgebied (bijv. bos, tuinbestemming buiten het woonvlak)
- monument of beschermd gebied (vaak mogelijk, maar duurt langer door extra toetsing)
Wat als de bewoner vertrekt: mag u de familiewoning daarna verhuren?
Nee, toestaan als reguliere woning is in principe niet mogelijk zolang de familiewoning alleen vergunningsvrij is toegestaan vanwege het gebruik door familie. De woning mag meestal wel blijven staan als je kunt bepalen dat een ander gezinslid (naar verwachting eerstegraads) er binnen afzienbare tijd in gaat wonen.
In welke gemeentes is een familiewoning nu al toegestaan?
Hoewel er al meerdere gemeenten zijn waar een familiewoning mogelijk is, gelden overal eigen voorwaarden. Die verschillen bijvoorbeeld in:
- maximale afmetingen
- locatie op het perceel
- het aantonen van familiebehoefte
- tijdelijke of permanente plaatsing
Die variatie maakt maatwerk noodzakelijk. Wat in de ene gemeente vergunningsvrij mag, kan in een andere gemeente alsnog een vergunning vereisen. Er zijn een aantal gemeentes die zelf met een nieuw beleid zijn gekomen om het plaatsen van een (tijdelijke) familiewoning toe te staan. Het gaat om de volgende gemeentes:
- Overbetuwe
- Schagen
- Dongen
- Land van Cuijk
- Steenwijkerland
- Laarbeek
- Valkenswaard
- Apeldoorn
- Amersfoort
- Zevenaar
- Nunspeet
.avif)
