Familiewoning op eigen erf? ^{Dit zijn de mogelijkheden}

Sinds 1 juli 2026 is de Wet versterking regie volkshuisvesting in werking getreden. De nieuwe landelijke regels voor het vergunningvrij plaatsen van mantelzorg- en familiewoningen worden echter uitgewerkt in het Besluit versterking regie volkshuisvesting. De beoogde ingangsdatum daarvan is 1 januari 2027.

Steeds meer mensen zoeken naar manieren om dichter bij familie te wonen, zonder samen in één huis te hoeven leven. Een familiewoning op eigen erf kan dan een uitkomst zijn. Maar in welke situaties is dit een passende oplossing? Wij zetten de mogelijkheden overzichtelijk voor u op een rij.
‍

In welke situaties is een familiewoning geschikt?

De vraag naar familiewoningen ontstaat in allerlei levensfasen. Wat we in de praktijk het vaakst zien zijn situaties waarin ouders en kinderen dichter bij elkaar willen wonen, maar wel zelfstandig. Veelvoorkomende voorbeelden zijn:

• ouders die bij hun kinderen in de tuin gaan wonen
• volwassen of oudere kinderen die bij hun ouders op het erf wonen
• inwonende (jong)volwassen kinderen die een zelfstandige woonruimte in de tuin krijgen

Daarnaast zijn er gemeenten die al ruimer omgaan met de regels. Zo zijn er gemeenten die zelfs de derde bloedlijn (ooms, tantes, neven, nichten, overgrootouders en achterkleinkinderen) toestaan in een familiewoning zonder dat er sprake is van een zorgbehoefte.

Welke mogelijkheden zijn er op een eigen erf?

Er zijn verschillende manieren om extra woonruimte voor familie op eigen erf te realiseren. Deze mogelijkheden vallen grofweg uiteen in twee categorieën:

1. woonruimte in of aan een bestaande woning

2. een vrijstaande woonunit op het erf, die in sommige gevallen als (vergunningsvrije) familie- of mantelzorgwoning kan worden geplaatst.
‍

1. Woonruimte in of aan de bestaande woning

Dit zijn veelvoorkomende oplossingen voor het creëren van extra woonruimte, maar ze worden juridisch anders beoordeeld dan een vergunningsvrije familiewoning.

• Aanbouw aan de bestaande woning: de woning wordt vergroot.
• Verbouw van een garage of schuur: ombouw tot (mogelijk) zelfstandige woonruimte.
• Optoppen: het toevoegen van een extra verdieping bovenop een bestaande woning. Daarnaast zijn er oplossingen die planologisch en juridisch anders zijn ingericht:

• Woningsplitsing: één bestaande woning wordt opgesplitst in twee of meer zelfstandige woningen, elk met een eigen voordeur, keuken en sanitair. Dit is iets anders dan kamerverhuur.
• Kangoeroewoning: één gebouw met twee zelfstandige woningen onder één dak, vaak verbonden door een afsluitbare interne deur.
• Kavelsplitsing: een perceel wordt opgesplitst in meerdere kavels, zodat er extra woningen gebouwd kunnen worden. Voor deze oplossingen is meestal een vergunning nodig en in sommige gevallen ook een wijziging van het omgevingsplan.
  ‍

2. Een vrijstaande unit op het erf

Een vrijstaande unit in de tuin kan in bepaalde situaties worden geplaatst als mantelzorgwoning of familiewoning. Juist voor deze oplossing gelden vaak specifieke voorwaarden en kan in sommige gevallen sprake zijn van vergunningsvrij bouwen.
‍

_{Doe de vergunningcheck}

‍

Welke randvoorwaarden bepalen of een vergunningsvrije familiewoning mogelijk is?

Of een familiewoning onder de nieuwe landelijke regeling vergunningvrij op het eigen erf kan worden geplaatst, hangt af van een aantal voorwaarden. De belangrijkste zijn:

• de woning wordt geplaatst in het achtererfgebied;
• hoeveel er gebouwd mag worden, hangt af van de omvang van het bebouwingsgebied;
• daarbij geldt een staffel waarbij de totale oppervlakte aan bijbehorende bouwwerken kan oplopen tot maximaal 150 m²;
• bestaande bijbehorende bouwwerken, zoals een garage of schuur, tellen mee bij het bepalen van de beschikbare oppervlakte;
• er moet sprake zijn van de voorgeschreven familierelatie tussen een bewoner van de familiewoning en een bewoner van de hoofdwoning;
• de woning moet voldoen aan de overige landelijke voorwaarden en de toepasselijke bouwtechnische eisen uit het Bbl.

Voldoet een situatie aan alle landelijke voorwaarden, dan kan een gemeente deze vergunningvrije mogelijkheid niet met strengere lokale regels beperken. Gemeenten kunnen wel ruimere mogelijkheden bieden voor situaties die buiten de landelijke regeling vallen.

In bijzondere situaties, bijvoorbeeld bij beschermd erfgoed of waterveiligheid, kunnen aanvullende regels of uitzonderingen gelden. Daarom blijft het verstandig om vooraf te controleren of het perceel en de gewenste woning aan alle voorwaarden voldoen.

De nieuwe landelijke regels voor vergunningvrije mantelzorg- en familiewoningen zijn onderdeel van het Besluit versterking regie volkshuisvesting. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2027.

Wat wordt bedoeld met een tijdelijke familiewoning?

Met een tijdelijke familiewoning wordt doorgaans een woning bedoeld die voor een bepaalde periode op een locatie wordt geplaatst en daarna weer kan worden verwijderd of verplaatst.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen tijdelijk gebruik, een tijdelijk bouwwerk en een verplaatsbare woning. Een verplaatsbare woning is namelijk niet automatisch juridisch een tijdelijk bouwwerk. Volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) is een tijdelijk bouwwerk een bouwwerk dat bedoeld is om maximaal 15 jaar op dezelfde locatie aanwezig te zijn.

Wat kan er het snelst geregeld worden als de nood hoog is?

Als er snel woonruimte nodig is, zijn er oplossingen die relatief snel gerealiseerd kunnen worden, zoals een vrijstaande woonunit. Ons voorraadmodel Amalia kan bijvoorbeeld al binnen een maand worden geleverd, zowel te huur als te koop. Ook maatwerk woningen zijn mogelijk en kunnen binnen ongeveer vier maanden gerealiseerd worden. Hoe snel het gaat, hangt vooral af van de gewenste oplossing.

‍