De regels voor wonen op eigen erf gaan hoogstwaarschijnlijk veranderen. Vanaf 2026 wil de overheid het mogelijk maken om vergunningsvrij een familiewoning in de tuin te plaatsen, zonder dat er een mantelzorgverklaring nodig is. Dat klinkt simpel, maar roept in de praktijk veel vragen op. Wat is een familiewoning precies? En wanneer is iets echt vergunningsvrij?
In dit dossier leggen we het stap voor stap uit, in duidelijke taal. Let op: op het moment van schrijven ligt het wetsvoorstel nog bij de Eerste Kamer en zijn de uiteindelijke ingangsdatum en overgangsregels nog niet definitief.
Een familiewoning is juridisch geen compleet nieuwe categorie. In de wet valt deze woning onder dezelfde regels als een mantelzorgwoning. Het grote verschil is dat de verplichte mantelzorgverklaring verdwijnt. Daardoor verandert niet zozeer de bouwregelgeving, maar vooral wie er gebruik van mag maken.
Praktisch gezien gaat het om een zelfstandige woonruimte op het erf van een bestaande woning, bedoeld voor familie. Omdat er geen zorgindicatie meer nodig is wordt deze woonvorm interessant voor veel meer situaties, zoals ouders die alvast toekomstbestendig willen wonen of jongvolwassen kinderen die geen betaalbare woonruimte kunnen vinden.
Nee, en dit is een belangrijk onderscheid. Een familiewoning wordt gezien als een bijbehorend bouwwerk. Dat betekent dat de woning hoort bij de hoofdwoning op het perceel en juridisch niet los daarvan staat. Het is dus geen tweede huis en ook geen woningsplitsing.
In gewone mensentaal: het mag voelen als een zelfstandige woning, maar het moet onderdeel blijven van het erf en het familiegebruik.
De belangrijkste landelijke wijziging is dat de mantelzorgverklaring komt te vervallen. Daardoor hoeft er geen medische of zorginhoudelijke noodzaak meer te worden aangetoond.
Kort samengevat verandert dit:
Het overwegen is inmiddels door de Tweede Kamer aangenomen en ligt nu bij de Eerste Kamer. De exacte ingangsdatum, de aangewezen tekst en eventuele overgangsregels kunnen dus nog wijzigen.
De toegestane grootte hangt af van de locatie. Buiten de bebouwde kom geldt: maximaal 100 m². Binnen de bebouwde kom is het afhankelijk van hoeveel bijgebouwen er al staan en hoeveel vierkante meters daarvan meetellen. Daar zit dus meer rekenwerk en interpretatie.
In de praktijk zien we dat woningen boven de 100 m² vaak lastiger worden en geregeld worden afgewezen.
De verwachting is dat dit landelijk wordt vastgelegd. Naar verwachting mogen eerstegraads familieleden er wonen. Denk aan:
Of en hoeveel ook tweedegraads familie (zoals broers en zussen) er standaard gebruik van mag maken, hangt af van de definitieve wettekst en de uitwerking door gemeenten. Als dat wél zo wordt, opent dat de deur voor veel meer doelgroepen.
Ja. Een (jong)volwassene mag er juist zelfstandig wonen. Een eigen voordeur, keuken en badkamer maken de familiewoning niet automatisch vergunningplichtig, zolang het gebruik binnen de familie blijft en de woning als bijbehorend bouwwerk wordt gezien.
In de praktijk wordt het merendeel aangesloten vanuit de hoofdwoning. Daardoor wordt er geen apart vastrecht (het vaste bedrag dat je maandelijks betaalt voor de levering van gas/stroom) aan je energieleverancier gerekend. De woning blijft juridisch een roerend goed en gaat niet mee in de WOZ.
Een apart huisnummer kan soms wel, maar dat verschilt per gemeente. Wat je vaak ziet is dat er een extra huisnummer in de vorm van een Z-nummer (een speciaal huisnummer voor mantelzorgwoningen) wordt gegeven. Dit gaat niet automatisch: je moet het zelf aanvragen.
Veel afwijzingen of vertragingen komen niet door “de woning”, maar door de plek of het perceel.
Dit zien we het meest:
Nee, toestaan als reguliere woning is in principe niet toegestaan zolang de familiewoning alleen vergunningsvrij is toegestaan vanwege het gebruik door familie. De woning mag meestal wel blijven staan als je kunt bepalen dat een ander gezinslid (naar verwachting eerstegraads) er binnen afzienbare tijd in gaat wonen.
Wie zekerheid wil, doet er verstandig aan om het officieel te laten checken bij de gemeente. Domuscura doet dat vrijblijvend: eerst wordt beoordeeld of het vergunningsvrij kan, en als dat zo is, wordt een complete melding met de benodigde stukken uitgezet bij de gemeente.
Blijkt toch een vergunning nodig, dan word je vooraf geïnformeerd over de kosten en doorverwezen naar een vaste partner die gespecialiseerd is in vergunningsaanvragen.
Vraag een gratis vergunningscheck aan
Wij zien familiewoningen als een praktische versneller voor dichtbij-wonen: geschikt voor generatiewonen, toekomstbestendig wonen en tijdelijke oplossingen in een krappe woningmarkt. Daarom werken we aan een nieuw generatiewoningmodel: een breed inzetbaar ontwerp tegen een vaste lage prijs, dat zodra de wet door is zowel te koop als te huur wordt aangeboden.
Onze adviseurs staan voor u klaar om met u mee te denken en alle mogelijkheden helder op een rij te zetten. Zij begeleiden u gedurende het hele proces: van de eerste oriëntatie tot aan de uiteindelijke plaatsing van de mantelzorgwoning.
De brochure is een printbaar PDF bestand die u direct kan downloaden.
De brochures van 2025 zijn in aanmaak. Deze ontvangen zodra ze klaar zijn? Laat dan uw e-mail adres achter.
Bij aanvraag gaat u akkoord met ons privacybeleid