In welke situaties is een familiewoning geschikt?

De vraag naar familiewoningen ontstaat in allerlei levensfasen. Wat we in de praktijk het vaakst zien zijn situaties waarin ouders en kinderen dichter bij elkaar willen wonen, maar wel zelfstandig.

Veelvoorkomende voorbeelden zijn:

• ouders die bij hun kinderen in de tuin gaan wonen
• volwassen of oudere kinderen die bij hun ouders op het erf wonen
• inwonende (jong)volwassen kinderen die een zelfstandige woonruimte in de tuin krijgen

Daarnaast zijn er gemeenten die al ruimer omgaan met de regels. Zo zijn er gemeenten die zelfs de derde bloedlijn (ooms, tantes, neven, nichten, overgrootouders en achterkleinkinderen) toestaan in een mantelzorgwoning zonder dat er een zorgrelatie nodig is. Gemeente Bernheze is een uitzondering en gaat hierin nog verder: daar wordt niet meer gekeken naar familiebanden en is ook geen zorgbehoefte vereist. Zij lopen hiermee duidelijk voor op de landelijke regelgeving.

Twijfels die vaak spelen, en hoe de praktijk er écht uitziet

Er wordt vooral veel getwijfeld of het wel haalbaar is, of de gemeente zal meewerken en of het financieel verstandig is.

Veelgehoorde aannames zijn:

• “Dit lukt vast niet, de gemeente werkt toch niet mee.”
• “Het is te kostbaar, ik krijg de financiering niet rond.”
• “Is dit geen kapitaalvernietiging?”
• “Word ik mijn kinderen niet tot last?”
  

In de praktijk blijken deze zorgen vaak groter dan nodig. De woningen blijven waardevast en er zijn meer mogelijkheden dan mensen vooraf denken. Wel is het belangrijk om goed geïnformeerd te zijn en realistisch te kijken naar wat in jouw situatie kan.

Welke mogelijkheden zijn er op een eigen erf?

Er zijn verschillende manieren om extra woonruimte voor familie op eigen erf te realiseren. Deze mogelijkheden vallen grofweg uiteen in twee categorieën:

1. woonruimte in of aan een bestaande woning, en
2. een vrijstaande woonunit op het erf, die in sommige gevallen als (vergunningsvrije) familie- of mantelzorgwoning kan worden geplaatst.

1. Woonruimte in of aan de bestaande woning

Dit zijn veelvoorkomende oplossingen voor het creëren van extra woonruimte, maar ze worden juridisch anders beoordeeld dan een vergunningsvrije familiewoning.

• Aanbouw aan de bestaande woning: de woning wordt vergroot.
• Verbouw van een garage of schuur: ombouw tot (mogelijk) zelfstandige woonruimte.
• Optoppen: het toevoegen van een extra verdieping bovenop een bestaande woning.

Daarnaast zijn er oplossingen die planologisch en juridisch anders zijn ingericht:

• Woningsplitsing: één bestaande woning wordt opgesplitst in twee of meer zelfstandige woningen, elk met een eigen voordeur, keuken en sanitair. Dit is iets anders dan kamerverhuur.
• Kangoeroewoning: één gebouw met twee zelfstandige woningen onder één dak, vaak verbonden door een afsluitbare interne deur.
• Kavelsplitsing: een perceel wordt opgesplitst in meerdere kavels, zodat er extra woningen gebouwd kunnen worden.

Voor deze oplossingen is meestal een vergunning nodig en in sommige gevallen ook een wijziging van het omgevingsplan.

2. Een vrijstaande unit op het erf

Een vrijstaande unit in de tuin kan in bepaalde situaties worden geplaatst als mantelzorgwoning of familiewoning. Juist voor deze oplossing gelden vaak specifieke voorwaarden en kan in sommige gevallen sprake zijn van vergunningsvrij bouwen.

Welke randvoorwaarden bepalen of een vergunningsvrije familiewoning mogelijk is?

Of een vergunningsvrije familiewoning op eigen erf is toegestaan, hangt af van een aantal belangrijke randvoorwaarden. De belangrijkste zijn:

• de woning moet in het achtererfgebied staan;
• de woning moet verplaatsbaar zijn en in delen te verplaatsen;
• in het buitengebied geldt doorgaans een maximum van 100 m²;
• in het binnengebied kan dit oplopen tot 150 m², binnen de geldende bebouwingsregels;
• er wordt rekening gehouden met bestaande bijbehorende bouwwerken;
• in eerste instantie gaat het meestal om eerstegraads familie, al laten sommige gemeenten deze eis inmiddels los;
• mogelijk geldt een maximum van een tweepersoonshuishouden (dit is nog niet definitief).

Welke oplossing juridisch is toegestaan, verschilt sterk per gemeente en per omgevingsplan.

Wat wordt bedoeld met een tijdelijke familiewoning?

Bij een tijdelijke familiewoning draait het vooral om de juridische status. Het gaat om een woning die wordt gezien als roerend goed. Dat betekent dat de woning verplaatsbaar is, geen permanente fundering heeft en in delen kan worden verplaatst.

Juist dat verplaatsbare karakter maakt de woning tijdelijk in juridische zin.

Wat kan er het snelst geregeld worden als de nood hoog is?

Als er snel woonruimte nodig is, zijn er oplossingen die relatief snel gerealiseerd kunnen worden, zoals een vrijstaande woonunit. Ons voorraadmodel Amalia kan bijvoorbeeld al binnen een maand worden geleverd, zowel te huur als te koop. Ook maatwerk woningen zijn mogelijk en kunnen binnen ongeveer vier maanden gerealiseerd worden. Hoe snel het gaat, hangt vooral af van de gewenste oplossing.

Welke fouten worden het vaakst gemaakt?

Gezinnen die alles zelf proberen uit te zoeken, lopen regelmatig tegen dezelfde problemen aan.

Veelgemaakte fouten zijn:

• alles zelf willen regelen bij de gemeente
• zelf grondwerk en nutsvoorzieningen uitvoeren, wat kan zorgen voor vertraging en problemen met garanties
• verschillende partijen inschakelen zonder duidelijke afstemming

Om die redenen adviseren wij om deze onderdelen via ons te laten lopen, al is dat natuurlijk niet verplicht.

Welke beloftes online zijn te rooskleurig?

Online circuleert regelmatig beloftes die in de praktijk niet blijken te kloppen.

Voorbeelden zijn:

aanbieders van recreatiechalets of tiny houses als volwaardige familiewoning aanwezig, terwijl de bouweisen en vergunningsregels anders zijn

• aanbieders van recreatiechalets of tiny houses als volwaardige familiewoning aanwezig, terwijl de bouweisen en vergunningsregels anders zijn
• de claim dat een mantelzorg- of familiewoning “altijd vergunningvrij” is, verspreide locatie of omgevingsplan

vanaf-prijzen waarbij plaatsing, grondwerk, aansluitingen en aanvullende kosten nauwelijks meegenomen worden

Een waarschijnlijk plan begint met een eerlijke controle van de regels, de totale kosten (inclusief grondwerk en aansluitingen) en de lange termijn: wat mag er meteen nog als de gebruiker verhuist en hoe blijft de woning juridisch en financieel een asset in plaats van een risico?