Update per 1 juli 2026: De Wet versterking regie volkshuisvesting is per 1 juli 2026 in werking getreden. Daardoor is het onder voorwaarden mogelijk om een familiewoning vergunningsvrij op het eigen perceel te plaatsen. Naast mantelzorgwoningen geldt de vergunningsvrije regeling nu ook voor woningen voor ouders, kinderen, stiefkinderen en schoonouders, zonder dat hiervoor nog een mantelzorgverklaring nodig is. De wet wordt op onderdelen gefaseerd ingevoerd, waardoor de praktische uitwerking de komende periode verder wordt ingevuld.
Wat wordt bedoeld met een familiewoning?
Een familiewoning is juridisch geen compleet nieuwe categorie. In de wet valt deze woning onder dezelfde regels als een mantelzorgwoning. Het grote verschil is dat de verplichte mantelzorgverklaring is vervallen. Daardoor verandert niet zozeer de bouwregelgeving, maar vooral voor wie een familiewoning vergunningsvrij mag worden geplaatst.
Praktisch gezien gaat het om een zelfstandige woonruimte op het erf van een bestaande woning, bedoeld voor familie. Omdat er geen zorgindicatie meer nodig is, wordt deze woonvorm interessant voor veel meer situaties, zoals ouders die alvast toekomstbestendig willen wonen of jongvolwassen kinderen die geen betaalbare woonruimte kunnen vinden.
Wat is er veranderd per 1 juli 2026?
Met de invoering van de Wet versterking regie volkshuisvesting zijn de regels rondom familiewoningen eenvoudiger en duidelijker geworden. De overheid wil hiermee het woningtekort helpen verlichten én het voor families makkelijker maken om dichtbij elkaar te wonen. De wet is per 1 juli 2026 in werking getreden, maar wordt op onderdelen gefaseerd ingevoerd. Daardoor wordt de praktische uitwerking de komende periode verder ingevuld.
De belangrijkste wijzigingen zijn:
- Familiewoningen zijn onder voorwaarden vergunningsvrij. Naast mantelzorgwoningen mogen nu ook woningen voor ouders, kinderen, stiefkinderen en schoonouders zonder omgevingsvergunning op het achtererf worden geplaatst.
- Een mantelzorgverklaring is niet langer verplicht. Voor een familiewoning hoeft geen zorgindicatie of mantelzorgrelatie meer te worden aangetoond.
- Overal gelden dezelfde landelijke regels. Daarmee is een groot deel van de verschillen tussen gemeenten verdwenen.
Dat betekent overigens niet dat iedere familiewoning automatisch geplaatst mag worden. Ook onder de nieuwe wet gelden duidelijke voorwaarden en kunnen in bijzondere situaties aanvullende regels of procedures van toepassing zijn.
Wanneer is een familiewoning vergunningsvrij?
Een familiewoning mag alleen vergunningsvrij worden geplaatst wanneer aan de landelijke voorwaarden wordt voldaan.
Daarbij gelden onder andere de volgende regels:
- de woning staat op het achtererfgebied van het perceel;
- de woning heeft een maximale oppervlakte van 100 m²;
- minimaal 50% van het oorspronkelijke achtererf blijft onbebouwd;
- de woning wordt uitsluitend bewoond door eerstegraads familieleden, zoals ouders, kinderen, stiefkinderen of schoonouders;
- verhuur aan derden is niet toegestaan.
Voldoet een situatie niet aan deze voorwaarden, dan kan alsnog een vergunning of een andere procedure nodig zijn.
Is een familiewoning hetzelfde als een extra woning?
Nee, en dit is een belangrijk onderscheid. Een familiewoning wordt gezien als een bijbehorend bouwwerk. Dat betekent dat de woning hoort bij de hoofdwoning op het perceel en juridisch niet los daarvan staat. Het is dus geen tweede woning en ook geen woningsplitsing.
In gewone mensentaal: het mag voelen als een zelfstandige woning, maar het moet onderdeel blijven van het erf en het familiegebruik.
Zijn gemeenten nu helemaal buitenspel?
Hoewel de landelijke regels nu voor meer duidelijkheid zorgen, kunnen gemeenten nog wel een rol spelen bij bijzondere situaties, zoals monumenten, beschermde stads- of dorpsgezichten of percelen met een afwijkende bestemming. Daardoor kan het verstandig blijven om vooraf te laten controleren of een familiewoning daadwerkelijk vergunningsvrij geplaatst mag worden.
Hoe groot mag een familiewoning zijn?
Onder de nieuwe landelijke regeling geldt een maximale oppervlakte van 100 m². Daarnaast moet minimaal 50% van het oorspronkelijke achtererf onbebouwd blijven. Afhankelijk van de situatie kunnen ook andere bouwregels uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) van toepassing zijn.
Wie mag er wonen?
Een vergunningsvrije familiewoning mag uitsluitend worden bewoond door eerstegraads familieleden. Hieronder vallen onder andere:
- ouders (ook adoptie- en stiefouders);
- kinderen (ook adoptie- en stiefkinderen);
- schoonouders.
Bewoning door andere familieleden of verhuur aan derden valt niet onder deze regeling.
Mag iemand er zelfstandig wonen (eigen voordeur, keuken, badkamer)?
Ja. Een (jong)volwassene mag er zelfstandig wonen. Een eigen voordeur, keuken en badkamer maken de familiewoning niet automatisch vergunningplichtig, zolang het gebruik binnen de toegestane familiekring blijft en de woning als bijbehorend bouwwerk wordt gezien.
Hoe zit het met nuts en bijvoorbeeld een eigen huisnummer?
In de praktijk wordt het merendeel van de familiewoningen aangesloten vanuit de hoofdwoning. Daardoor is meestal geen apart vastrecht voor gas of elektriciteit nodig.
Een apart huisnummer is soms mogelijk, maar dat verschilt per gemeente. In de praktijk wordt regelmatig een extra huisnummer, bijvoorbeeld een Z-nummer, toegekend. Dit gebeurt niet automatisch en moet bij de gemeente worden aangevraagd.
Wat zijn de meest voorkomende valkuilen?
Veel afwijzingen of vertragingen komen niet door “de woning”, maar door de plek of het perceel.
Dit zien we het meest:
- plaatsing in het voorerfgebied (aanzicht vanaf de straat)
- te groot bouwen (vaak > 100 m²)
- perceel met een agrarische bestemming
- percelen met andere bestemming dan woonvlak/bebouwingsgebied (bijv. bos, tuinbestemming buiten het woonvlak)
- monument of beschermd gebied (vaak mogelijk, maar duurt langer door extra toetsing)
Wat als de bewoner vertrekt: mag je de familiewoning daarna verhuren?
uitsluitend vergunningsvrij is geplaatst vanwege bewoning door familie.
De woning kan meestal wel blijven staan wanneer een ander toegestaan familielid er binnen afzienbare tijd gaat wonen.
Gelden de regels in iedere gemeente?
Sinds 1 juli 2026 gelden de landelijke regels voor vergunningsvrije familiewoningen in heel Nederland. Daarmee is een groot deel van de verschillen tussen gemeenten verdwenen.
Wel kunnen gemeenten nog aanvullende regels hebben voor bijzondere situaties, zoals monumenten, beschermde stads- of dorpsgezichten of percelen met een afwijkende bestemming. Daarom blijft het verstandig om vooraf te laten controleren of een perceel aan alle voorwaarden voldoet.
Waarom groeit de vraag naar familiewoningen?
In Nederland groeit de vraag naar kleine en flexibele woonoplossingen zoals familiewoningen. Uit berichtgeving van De Gelderlander blijkt dat er een enorme vraag is naar woningen op eigen erf. In verschillende gemeenten komen maandelijks meerdere aanvragen binnen.
Dat sluit aan bij bredere landelijke trends: vergrijzing, een aanhoudend woningtekort en de wens om langer zelfstandig te blijven wonen. Huiseigenaren staan bovendien steeds positiever tegenover het idee om een extra woning op hun perceel te realiseren.
Woningtekort als drijvende kracht
Ook cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek onderstrepen deze ontwikkeling. Uit recente cijfers blijkt dat het woningtekort in Nederland groot blijft, terwijl het aantal huishoudens groeit en mensen steeds langer zelfstandig willen wonen. Jongeren vormen daarbij de grootste groep woningzoekenden. Naar schatting willen tussen de 750.000 en 900.000 jongeren zelfstandig wonen, maar lukt dat op dit moment niet.
Bron: CBS
Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat alternatieve woonvormen, zoals familiewoningen, steeds relevanter worden.
Hoe weet je zeker of het mag, zonder meteen een compleet vergunningtraject?
Wie zekerheid wil, doet er verstandig aan om de situatie officieel te laten beoordelen. Domuscura doet dat vrijblijvend. Eerst wordt bekeken of een familiewoning vergunningsvrij geplaatst kan worden. Is dat het geval, dan wordt een complete melding met de benodigde stukken bij de gemeente ingediend.
Blijkt toch een vergunning nodig te zijn, dan word u vooraf geïnformeerd over de kosten en doorverwezen naar een vaste partner die gespecialiseerd is in vergunningsaanvragen.
Vraag een gratis vergunningscheck aan
Gelden de regels in iedere gemeente?
Sinds 1 juli 2026 gelden de landelijke regels voor vergunningsvrije familiewoningen in heel Nederland. Daarmee is een groot deel van de verschillen tussen gemeenten verdwenen.
Wel kunnen gemeenten aanvullende regels of procedures hebben voor bijzondere situaties, zoals monumenten, beschermde stads- of dorpsgezichten of percelen met een afwijkende bestemming. Daarom blijft het verstandig om vooraf te laten controleren of een perceel aan alle voorwaarden voldoet.
Waarom groeit de vraag naar familiewoningen?
In Nederland groeit de vraag naar kleine en flexibele woonoplossingen zoals familiewoningen. Uit berichtgeving van De Gelderlander blijkt dat er een enorme vraag is naar woningen op eigen erf. In verschillende gemeenten komen maandelijks meerdere aanvragen binnen.
Dat sluit aan bij bredere landelijke trends: vergrijzing, een aanhoudend woningtekort en de wens om langer zelfstandig te blijven wonen. Huiseigenaren staan bovendien steeds positiever tegenover het idee om een extra woning op hun perceel te realiseren.
Wat betekent dit in de praktijk?
Sinds de invoering van de Wet versterking regie volkshuisvesting is het realiseren van een familiewoning voor veel huishoudens eenvoudiger geworden. Doordat een familiewoning in veel situaties vergunningsvrij kan worden geplaatst en een mantelzorgverklaring niet langer nodig is, wordt deze woonvorm voor meer gezinnen toegankelijk.
Tegelijkertijd wordt de wet op onderdelen nog gefaseerd ingevoerd. Daardoor blijft iedere situatie maatwerk. Factoren zoals de ligging van het perceel, de beschikbare ruimte, eventuele lokale bijzonderheden en de verdere uitwerking van de regelgeving bepalen uiteindelijk of een familiewoning daadwerkelijk vergunningsvrij geplaatst kan worden.
Een familiewoning van Domuscura
Wij zien familiewoningen als een praktische versneller voor dichtbij-wonen: geschikt voor generatiewonen, toekomstbestendig wonen en tijdelijke oplossingen in een krappe woningmarkt.
Daarom werken we aan een nieuw generatiewoningmodel: een breed inzetbaar ontwerp tegen een vaste lage prijs, dat nu de wet in werking is getreden zowel te koop als te huur wordt aangeboden.
.avif)
%5B1%5D.avif)
