Wij gingen in gesprek met Maike Oosterbaan, beleidsadviseur bij MantelzorgNL. Vanuit zowel haar professionele kennis als persoonlijke ervaring vertelt zij over de uitdagingen waar mantelzorgers vandaag de dag tegenaan lopen, het belang van balans en de rol die mantelzorgwoningen kunnen spelen binnen de toekomst van zorg.

Kunt u u zelf kort voorstellen?

“Mijn naam is Maike Oosterbaan en ik werk inmiddels ongeveer vier jaar als beleidsadviseur bij MantelzorgNL. MantelzorgNL is de landelijke belangenvereniging voor mantelzorgers in Nederland. Wij zetten ons op allerlei manieren in voor mantelzorgers en zorgen ervoor dat hun stem wordt meegenomen in maatschappelijke ontwikkelingen, wetgeving en politiek beleid.”

Kunt u iets vertellen over uw rol binnen MantelzorgNL?

“Mijn werk is eigenlijk heel breed. Er spelen continu nieuwe thema’s en ontwikkelingen. Dat kan gaan over nieuwe wetgeving, veranderingen binnen de zorg of maatschappelijke ontwikkelingen. Samen met collega’s zorgen we ervoor dat de belangen van mantelzorgers overal worden meegenomen. Daarnaast delen we veel ervaringsverhalen en goede voorbeelden van mantelzorgers, zodat er meer aandacht komt voor wat mantelzorg in de praktijk echt betekent.”

Welke ontwikkelingen ziet u momenteel op het gebied van mantelzorg?

“Wij zien dat mantelzorg een steeds grotere rol krijgt binnen de samenleving. Tien jaargeleden was het iets waar mensen wel eens van hadden gehoord, maar waar relatief weinig aandacht voor was. Tegenwoordig krijgt bijna iedereen er op een bepaalde manier mee te maken. Dat komt ook doordat mensen langer thuis wonen. Hierdoor wordt er steeds vaker een beroep gedaan op familieleden en naasten als het gaat om zorg. Tegelijkertijd zie je dat gezinnen kleiner zijn geworden en familieleden vaker verder uit elkaar wonen. Daardoor wordt mantelzorg ook steeds complexer. Mensen combineren tegenwoordig werk, een gezin, een sociaal leven én mantelzorg tegelijk. Zoals ik vaker zeg: ‘Mensen zijn niet alleen mantelzorger, ze vervullen tegenwoordig meerdere rollen tegelijk.’”

Wat zijn volgens u de grootste uitdagingen waar mantelzorgers vandaag de dag tegenaan lopen?

“Vooral de combinatie van alles tegelijk. Veel mantelzorgers hebben een baan, een gezin en daarnaast zorgtaken voor bijvoorbeeld ouders, een partner, een broer of zus. Daarnaast zien we dat er enorm veel tijd gaat zitten in regelzaken. In Nederland is veel goed geregeld, maar voor bijna alles moet je formulieren invullen, aanvragen doen en systemen doorlopen. Uit onderzoek blijkt dat mantelzorgers gemiddeld vier uur per week alleen bezig zijn met regelen.”

Ziet u dat mantelzorg steeds zwaarder wordt?

“Ja, absoluut. Vanuit de overheid wordt enerzijds gevraagd om meer te werken, maar tegelijkertijd ook om meer zorg op te pakken. Die combinatie maakt het steeds zwaarder en complexer.”

Wat hoort u het meest terug van mantelzorgers zelf?

“Dat ze eigenlijk nooit echt rust hebben. Zelfs als je op je werk zit, blijft die zorg in je hoofd aanwezig. Je krijgt een appje, een telefoontje of iemand doet een beroep op je. Zoals mantelzorgers zelf vaak zeggen: ‘Je staat eigenlijk altijd aan.’”

Heeft u persoonlijk ook ervaring met mantelzorg?

Ja. Mijn man heeft inmiddels ongeveer tien jaar een chronische aandoening, waardoor ik zelf ook mantelzorger ben geworden. Vooral in het begin vond ik het best zwaar. Op een gegeven moment voelde ik me echt overbelast. Toen zijn we samen gaan kijken: waar ligt de balans? Welke dingen kan hij misschien toch nog zelf doen? En wat heb ík nodig om het vol te houden? Ik werkte eerst als consultant en stond continu ‘aan’. Uiteindelijk heb ik ervoor gekozen om minder te gaan werken en een baan te zoeken die beter te combineren was.” Volgens Maike wordt er vaak vooral gekeken naar degene die ziek is, terwijl de mantelzorger zelf regelmatig wordt vergeten. “De aandacht gaat vaak naar degene die ziek is, maar er wordt weinig gevraagd: ‘Hoe gaat het eigenlijk met de mantelzorger?’ Terwijl dat minstens zo belangrijk is.”

Wat heeft u geholpen om die balans beter te vinden?

“Dat zit soms juist in kleine dingen. Wij zijn bijvoorbeeld boodschappen gaan laten bezorgen. Dat klinkt misschien klein, maar het scheelt toch weer een taak.” Welke rol speelt wonen volgens u binnen mantelzorg? “Een hele grote rol. Afstand kan mantelzorg ontzettend zwaar maken. Als je ouders anderhalf uur verderop wonen en je moet daar ieder weekend naartoe naast je werk en gezin, dan kost dat enorm veel energie. Daarnaast zijn er ook veel onverwachte situaties waarbij je direct klaar moet staan. Dat geeft veel onrust.” Wat merkt u dat er verandert wanneer mensen dichter bij elkaar wonen? “Wanneer mensen dichter bij elkaar wonen, kun je sneller schakelen en beter een oogje in het zeil houden. Sommige mensen zeggen ook: ‘Pas toen mijn moeder bij mij in de tuin woonde, zag ik hoe het écht met haar ging.’ Daarnaast worden bepaalde zorgtaken veel meer onderdeel van het dagelijks leven. Als je toch al kookt voor je gezin, maken één of twee extra borden veel minder verschil.”

Wat is uw visie op mantelzorgwoningen?

“Ik denk dat mantelzorgwoningen voor veel gezinnen echt een mooie oplossing kunnen zijn. Je bent dichtbij, kunt sneller schakelen en kleine dingen sneller oppakken voordat ze grote problemen worden. Mensen hebben nog steeds hun eigen plek en zelfstandigheid, maar tegelijkertijd kun je makkelijk voor elkaar klaarstaan. Dat kan zorgen voor minder stress, meer rust en meer grip op de situatie.” Volgens Maaike zit de kracht vooral in de combinatie van nabijheid en zelfstandigheid. “Dichter bij elkaar wonen kan ervoor zorgen dat kleine problemen klein blijven.” Daarnaast ziet zij dat mantelzorgwoningen ook gevoelens van eenzaamheid kunnen verminderen. “Mensen voelen zich meer onderdeel van het dagelijks leven, en dat heeft zowel mentaal als fysiek invloed.”

Ziet u ook drempels of twijfels bij mensen?

“Ja, natuurlijk. Mensen vragen zich af: houden we nog wel genoeg privacy? Hoe beïnvloedt dit ons dagelijks leven? Daarom is het belangrijk om daar vooraf goed met elkaar over te praten. Daarnaast vormt vooral het regelwerk een grote uitdaging. Mensen hebben vaak al stress en zorgen, en raken vervolgens ook nog verstrikt in vergunningen, financiering en allerlei regels.” Volgens Maaike zouden processen rondom mantelzorgwoningen eenvoudiger moeten worden ingericht. “Juist in situaties waarin snel gehandeld moet worden, hebben mensen behoefte aan rust en duidelijkheid. Vraag hulp. Echt. Wacht niet totdat het te laat is. We zien heel veel mantelzorgers die denken: anderen hebben het ook zwaar, ik moet dit gewoon doen. Maar juist daarom is het belangrijk om hulp te vragen. Dat hoeft niet altijd iets groots te zijn. Soms kan iemand jehelpen met administratie, regelgeving of gewoon even iets overnemen.” ''Blijf niet in je eentje worstelen. Kijk vooral naar wat dichter bij elkaar wonen juist kan opleveren. Zoals ze vaak zeggen: ‘Je kunt alleen goed voor een ander zorgen als je ook goed voor jezelf zorgt.’

‍